Η Ιστορία του Αεροδρομίου Σέδες και της 113 ΠΜ

Θέση

Το στρατιωτικό αεροδρόμιο Σέδες βρίσκεται δεκαπέντε περίπου χιλιόμετρα ανατολικά της Θεσσαλονίκης και τρία χιλιόμετρα βορειοανατολικά  από το διεθνές αεροδρόμιο «Μακεδονία». Απέχει 95 μίλια από την Αλβανία, 40 μίλια από την ΠΓΔΜ, 45 μίλια από την Βουλγαρία και 150 μίλια από την Ευρωπαϊκή Τουρκία. Έχει έκταση δύο χιλιάδων στρεμμάτων και είναι το πρώτο αεροδρόμιο της 113 Πτέρυγας Μάχης, που αποτελεί μια από τις γνωστότερες μονάδες της Πολεμικής Αεροπορίας εξαιτίας της συμμετοχής της σε αρκετούς από τους πολέμους της νεότερης ελληνικής ιστορίας.

Ιστορία

Η ιστορία του ξεκινά από τους Βαλκανικούς Πολέμους, οπότε χρησιμοποιήθηκε αρχικά από τις γαλλικές και τις ελληνικές Μοίρες. Στις εγκαταστάσεις του έδρευε κάτω από γαλλική διοίκηση το Διασυμμαχικό Κέντρο Εκπαιδεύσης στην Ανατολή (Centre D’ Entrainemen Des Armees Aliens en Orient). Είναι μάλιστα πιθανό η ονομασία Σέδες να προήλθε  από τη σύντμηση του γαλλικού Centre DEntrainement (CE, D, E) με την προσθήκη του ελληνικού τελικού S.

Στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου, με γαλλική διοίκηση και με έλληνα υποδιοικητή, αρχίζουν να εκπαιδεύονται οι πρώτοι έλληνες αεροπόροι (οδηγοί – παρατηρητές - μηχανικοί κ.α.). Οι εκπαιδευόμενοι ήταν αξιωματικοί, υπαξιωματικοί και στρατιώτες απ’ όλα τα σώματα των Ενόπλων Δυνάμεων. Μετά από τρίμηνη εκπαίδευση έκαναν “SOLO” στο εξαιρετικά μεγάλο για την εποχή εκείνη ταξίδι: Σέδες – Γοργόπη – Βερτικόπη – Σέδες. Όσοι πετούσαν με επιτυχία στην παραπάνω διαδρομή «ονομάζονταν» αεροπόροι (οδηγοί – παρατηρητές) και εντάσσονταν στις Γαλλικές και Ελληνικές Μοίρες (531 και 532). Έφεραν μάλιστα και το μεταλλικό διακριτικό των ιπταμένων του αεροπορικού Σώματος του Στρατού στη μέση του δεξιού θυλακίου της στολής και στη αντίστοιχη θέση όπου η στολή δεν είχε θυλάκια.

Οι συνθήκες διαβίωσης ήταν πρωτόγονες, καθώς οι κοιτώνες των “μαθητών” και τα γραφεία της Διοίκησης περιορίζονταν σε μερικές τετράγωνες σκηνές από καραβόπανο (τύπου Ντίξον) με διπλή στέγη και εσωτερικό διαχωριστικό. Τις εγκαταστάσεις συμπλήρωναν τα δύο υπόστεγα τύπου “Μπεσονώ”, με ξύλινο σκελετό, για την επισκευή των αεροσκαφών.

Στις αρχές του 1919 με την αποχώρηση των Συμμαχικών Στρατευμάτων από το Μακεδονικό Μέτωπο το Κεντρικό Αεροδρόμιο του Σέδες παραχωρήθηκε στην ελληνική αεροπορία. Το Κέντρο Διασυμμαχικής Αεροπορικής Εκπαίδευσης που βρισκόταν στο χώρο του μετονομάσθηκε σε Στρατιωτική Σχολή Αεροπορίας η οποία και λειτούργησε μέχρι το 1930 κάτω από ελληνική διοίκηση. Στα μέσα της δεκαετίας του ’20 το Σέδες χρησιμοποιήθηκε και ως πολιτικό αεροδρόμιο. Η εξυπηρέτηση των γραμμών εσωτερικού από το Σέδες αρχίζει την δεκαετία του ’30 με την ίδρυση της Ελληνικής Εταιρείας Εναέριων Συγκοινωνιών (Ε.Ε.Ε.Σ.)

Στις 10 Ιουλίου του 1931 σύμφωνα με το άρθρο 8 του Νόμου 5121 «Περί Οργανισμού της Πολεμικής Αεροπορίας» ιδρύεται η 1η Διοίκηση Αεροπορίας με έδρα το Σέδες, και με το άρθρο 9 του ίδιου Νόμου ορίζεται ότι η Πολεμική Αεροπορία θα αποτελείται από 3 σμηναρχίες από τις οποίες η τρίτη θα έχει έδρα της το Σέδες. Με τον ίδιο Νόμο ορίζεται ότι θα φιλοξενείται και το Συνεργείο Αεροπορίας, καθώς και η Αποθήκη Υλικού Αεροπορίας Σέδες. Με το νομοθετικό διάταγμα της 28ης Ιουνίου 1933 οι σμηναρχίες Τατοΐου, Λαρίσης και Σέδες μετονομάζονται σε αεροπορικές βάσεις. Στις 14 Νοεμβρίου 1933 με το Νομοθετικό Διάταγμα καταργούνται το Συνεργείο Αεροπορίας και η Αποθήκη Υλικού Σέδες και συγκροτούνται στην εφεδρική βάση της Μίκρας που θα χρησιμοποιούνταν επίσης και σε καιρό ειρήνης τόσο ως πολιτικό όσο και ως στρατιωτικό αεροδρόμιο.

Τον Οκτώβριο του 1940 και σύμφωνα με το γενικό σχέδιο επιστράτευσης, το μοναδικό Κέντρο Διώξεως που περιλάμβανε τριάντα μαχητικά αεροσκάφη ήταν στο Σέδες και διαχωρίστηκε στην: α) 22 Μ.Δ. με έδρα το Σέδες και την 23 Μ.Δ. με έδρα τη Λάρισα. Οι  δύο μοίρες διέθεταν τα πολωνικής κατασκευής αεροσκάφη PZL, τύπου  “F” και “G”. Στους πρώτους μήνες του πολέμου του ’40 αποσπάσθηκε ένας μικρός αριθμός αεροσκαφών και ιδρύθηκε και η 23 Μ.Δ. με έδρα πλέον το Σέδες.

Στον πόλεμο του ’40 το Α/Δ Σέδες με τα δορυφορικά του αεροδρόμια (Ιωαννίνων, Τρικάλων, Καλαμπάκας κ.α.) έπαιξαν σημαντικό επιχειρησιακό ρόλο λαμπρύνοντας τη νεότερη ιστορία της Ελλάδας και της Πολεμικής Αεροπορίας. Αξιοσημείωτη είναι η ηρωική πράξη του ανθυποσμηναγού Μαρίνου Μητραλέξη. Στις 2 Νοεμβρίου του 1940 μαζί με άλλα πέντε ελληνικά PZL της 22ης Μοίρας καταδίωκε μία δύναμη 15 βομβαρδιστικών Ζ1007 και 7 καταδιωκτικών που εκτελούσαν αποστολή βομβαρδισμού της Θεσσαλονίκης. Κατά την αερομαχία που έγινε πάνω από την περιοχή του Λαγκαδά, ο ανθυποσμηναγός Μητραλέξης αφού εξάντλησε τα πυρομαχικά του, με μία εξαιρετικά παράτολμη και ηρωική ενέργεια χτυπά με την έλικα του το ουραίο πτερύγιο ενός Ιταλικού βομβαρδιστικού, το οποίο μπαίνει σε περιδίνηση και συντρίβεται στο έδαφος. Ο χειριστής του σκοτώνεται ενώ τα υπόλοιπα τέσσερα μέλη του πληρώματος χρησιμοποιούν τα αλεξίπτωτα τους και σώζονται, για να συλληφθούν από τον ίδιο τον Μητραλέξη που αναγκάστηκε να προσγειωθεί λόγω στρέβλωσης της έλικας του αεροσκάφους του. Το κατόρθωμα του Μητραλέξη αποτέλεσε πηγή έμπνευσης για τους υπόλοιπους έλληνες αεροπόρους.

Στην περίοδο της Κατοχής τα αεροδρόμια του Σέδες και της Μίκρας χρησιμοποιήθηκαν ως βάση για τα Γερμανικά αεροσκάφη JU52, ΜΕ 109 και FW120, καθώς και για τα γερμανικά αεροσκάφη ναυτικής συνεργασίας. Κατά την περίοδο της αποχώρησης των Γερμανών από την Ελλάδα βομβαρδίστηκαν αρκετές φορές από την RAF και την USA.

Το 1945 μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από τους Γερμανούς έρχονται στο Σέδες οι 335 ΜΕΒΑ και 336 ΜΕΒΑ (πρόκειται για τις 2 Ελληνικές Μοίρες που συγκροτήθηκαν στη Μ. Ανατολή με τα αεροσκάφη Spitfire IX και VI καθώς και η Μοίρα Επισκευών και Περισυλλογής (Μ.Ε.Π.). Ο χώρος που στάθμευαν οι δύο Μοίρες είναι ο χώρος του σημερινού υπόστεγου του 355.1 Σ.Τ.Μ.. Αυτές οι δύο Μοίρες συγκρότησαν αρχικά την πρώτη ελληνική πτέρυγα η οποία μετονομάσθηκε αργότερα σε αεροπορική βάση Σέδες.

Το 1953 ανατίθεται στην Α.Β.Σ. το εκπαιδευτικό έργο της Πολεμικής Αεροπορίας και η Α.Β.Σ. μετονομάζεται σε 113 Πτέρυγα Μικτής Εκπαιδεύσεως. Λίγο αργότερα γίνεται η έδρα της 356 Μοίρας Μεταφορικών Αεροσκαφών με τα αεροσκάφη C-47.

Το πρώτο αεριωθούμενο πολεμικό αεροσκάφος προσγειώθηκε στο αεροδρόμιο του Σέδες τον Αύγουστο του 1954. Ήταν ένα F-84 με πιλότο τον Παναγιώτη Αγοραστό. Ο διάδρομος του Σέδες ήταν ακατάλληλος για προσγείωση αεριωθούμενου και ο πιλότος κατάφερε να το προσγειώσει με δική του ευθύνη. Στην συνέχεια το F-84 μεταφέρθηκε στην Διεθνή Έκθεση της Θεσσαλονίκης, προκαλώντας το έντονο ενδιαφέρον του κοινού που πρωτοαντίκριζε ένα αεροπλάνο χωρίς έλικα. Τρεις βδομάδες μετά το F-84 απογειώθηκε από τον διάδρομο του Σέδες, χρησιμοποιώντας σύστημα Jet Assistance Take Off (υποβοηθούμενη με JET απογείωση), αφού το μήκος του διαδρόμου δεν επαρκούσε για κανονική απογείωση αεριωθούμενου.

Το 1974 με τα γεγονότα της Κύπρου καθίσταται επιχειρησιακό και τα αεροδρόμιο της Μίκρας με την άφιξη της 343 ΜΑΗ με τα αεροσκάφη F5 A\B. Το 1975 ο ρόλος γίνεται καθαρά επιχειρησιακός, μετονομάζεται σε 113 Πτέρυγα Μάχης και υπάγεται επιχειρησιακά και διοικητικά στο Α.Τ.Α.. Το 1985 μέχρι τον Οκτώβριο του 1992 λειτούργησε το Σχολείο Οργάνων Πτήσεων με αεροσκάφη Τ-33 της 221 Μ.Μ.Ε.. Τέλος το 1987 η 343 Μ.Α.Η. (μετά την βραχυπρόθεσμη επιστροφή από την 111 Π.Μ.) τοποθετείται οριστικά στην 113 Π.Μ. και συγχρόνως μετασταθμεύει και το Σ.Μ.Ε.Τ. των F-5.

To αεροσκάφος F-5 ήταν ένα από τα πιο επιτυχημένα εξαγωγικά προϊόντα της Αεροπορικής βιομηχανίας των ΗΠΑ, αν και υιοθετήθηκε μόνο σε μικρούς αριθμούς από τις Αμερικανικές Ένοπλες Δυνάμεις. Σχεδιάστηκε ειδικά για να ικανοποιήσει τις ανάγκες των χωρών του προγράμματος ΜΑΡ (Military Assistance Program). Αυτές υπαγόρευαν υψηλές επιχειρησιακές ικανότητες, υπερηχητικές επιδόσεις και το κυριότερο χαμηλό κόστος αγοράς και λειτουργίας. Για να επιτευχθούν αυτοί οι στόχοι επιλέχθηκε μετά από σχολαστική αξιολόγηση το Ν-156F της NORTHROP. Τα κύρια χαρακτηριστικά του ήταν οι δύο μικροί κινητήρες JET με πολύ μεγάλο λόγο ώσης προς βάρος, το μικρό και ελαφρύ σκάφος και πτερύγια καμπυλότητας στα χείλη προσβολής για βελτίωση των χαρακτηριστικών πτήσης.  Το χαμηλό λειτουργικό κόστος θα επιτυγχανόταν με τη χρήση απλουστευμένων συστημάτων και την εύκολη πρόσβαση στο εσωτερικό, στοιχεία που βοηθούσαν σε μεγάλο βαθμό τους τεχνικούς στην εύκολη και γρήγορη συντήρηση. Το αεροσκάφος παρουσίασε υψηλή αξιοπιστία, ποιότητα κατασκευής, εύκολη συντήρηση και χαμηλό κόστος.

Η Πολεμική Αεροπορία ήταν η πρώτη στην Ευρώπη που απέκτησε τον τύπο, το 1965.  Τα πρώτα F-5 προσγειώθηκαν στην 111ΠΜ στις 18 Ιουνίου και η επίσημη τελετή παράδοσης έγινε στην 112ΠΜ στις 15 Ιουλίου 1965. Αρχικά εξοπλίστηκε η 341 ΜΑΗ. Στα μέσα Μαρτίου 1966 αφίχθησαν στην 111ΠΜ 15 Άφη  F-5A/B για την 343 ΜΑΗ και τον Δεκέμβριο της ίδιας χρονιάς άρχισε η παραλαβή για την 337ΜΑΗ. Το τρίτο ακροβατικό σμήνος, η "ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΦΛΟΓΑ" συγκροτήθηκε το 1967 με 5 Άφη της 337 ΜΑΗ και έδρασε για σύντομο χρονικό διάστημα. Αργότερα το 1970 εξοπλίστηκε με τα RF-5A η 349 ΜΤΑ (Μοίρα Τακτικής Αναγνώρισης). Το 1992 παραλήφθηκαν στην 110ΠΜ δέκα (10) NF-5A και ένα (1) NF-5B τα οποία το επόμενο έτος παραδόθηκαν στην 343 ΜΑΗ.

Η αποστολή των ελληνικών F-5 αρχικά συνίστατο στη διεξαγωγή αναχαιτίσεων στη διάρκεια της ημέρας, δίωξης βομβαρδισμού, φωτοαναγνώρισης, ενώ τα τελευταία χρόνια ως εκπαιδευτικά αεροσκάφη, για την εισαγωγή των ιπταμένων σε μοίρες F-16 και Mirage 2000.  Η 343 Μοίρα Αναχαίτισης Ημέρας της 113 Π.Μ. αποτέλεσε τον τελευταίο χρήστη του F-5, έως τις 29 Μαρτίου 2001 όπου έγινε η οριστική απόσυρση των αεροσκαφών F5 A\B από την Πολεμική Αεροπορία. Στα 36 χρόνια υπηρεσίας τους στην Πολεμική Αεροπορία, τα F-5 πραγματοποίησαν 364.647 ώρες πτήσης κυριαρχώντας στους Ελληνικούς ουρανούς υπερασπιζόμενα τα δίκαια της πατρίδας μας, ενώ για τον ιερό αυτό σκοπό έδωσαν την ζωή τους και 23 χειριστές τους.

Το επετειακό F-5 που πέταξε κατά την διάρκεια της τελετής απόσυρσης, ο "Μαχητής της Ελευθερίας", φυλάσσεται σε υπόστεγο της 113 Π.Μ. στην Μίκρα.

Το Νοέμβριο του 2006 πραγματοποιείται η μετεγκατάσταση της 383 ΜΕΕΑ από την 112 στην 113 Πτέρυγα Μάχης με α/φη Bombardier CL-415, σε ρόλο αεροπυρόσβεσης αλλά και έρευνας – διάσωσης.


Στο Σέδες λειτουργεί το Σχολείο Πυρασφάλειας της Πολεμικής Αεροπορίας. Στη Μίκρα από το Μάρτιο του 2001 λειτουργεί το ΣΟΣΜΕ μηχανικών Μ.Μ. Η 113 Πτέρυγα Μάχης έχει υπό Διοικητικό Έλεγχο τα Αεροπορικά αποσπάσματα Χρυσούπολης και Ποτίδαιας καθώς και την Εποπτεία και Υπαγωγή των μικρών αεροδρομίων της Πολεμικής Αεροπορίας στο Άργος Ορεστικό στην Κομοτηνή, στην Κατερίνη και την Αλεξάνδρεια.

Στο Σέδες λειτουργεί και η Σχολή Υπαξιωματικών Διοικητικών της Πολεμικής Αεροπορίας (Σ.Υ.Δ.). Η Σχολή συγκροτήθηκε και λειτούργησε για πρώτη φορά τον Οκτώβριο του 1954 στο Α/Δ Σέδες ενταγμένη στην 113 Πτέρυγα Μικτής εκπαίδευσης.


Το Α\Δ Σέδες είναι ένα ιστορικό αεροδρόμιο με ιστορία περίπου 90 ετών και άρρηκτα συνδεδεμένο  με το μεγαλύτερο και ενδοξότερο τμήμα της Πολεμικής Αεροπορίας. Αποτελεί τόσο για την Πολεμική Αεροπορία όσο και για την Ελλάδα ένα ζωντανό αεροπορικό μουσείο. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι ο διάδρομος του Σέδες 110 Ο.Μ. είναι ο μοναδικός σε χρήση διάδρομος στην Ευρώπη που είναι στρωμένος με μεταλλικά πλέγματα PSP,  που προέρχονταν  από το δόγμα Μάρσαλ.


Κοινωνική Προσφορά ΠΑ
26/11/2014 - Διάθεση Προσωπικού και μέσων ΠΑ
Διατέθηκαν 2 αεροσκάφη και 1 ελικόπτερo σε αποστολές έρευνας - διάσωσης και αεροδιακομιδών.
Διαγωνισμοί - Θέματα ΠΑ στη Δι@ύγεια
Πρόγραμμα Δι@ύγεια